epoki-literackie.com.pl

Spośród wszystkich bohaterów lektur szkolnych największe wrażenie na uczniach robią najprawdopodobniej bohaterowie „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego. Dlaczego tak się dzieje? Przede wszystkim dlatego, że trzech chłopców – Alek, Zośka i Rudy, to postaci faktyczne, które rzeczywiście istniały, a książka opisuje ich prawdziwe losy. Samo jej powstanie zostało zresztą zainspirowane ich śmiercią, a książka Kamienie na szaniec powstała jeszcze tego samego roku i bardzo szybko zdobyła ogromną popularność, która nie słabnie do dziś. Trzej główni bohaterowie „Kamienie na szaniec” to chłopcy niezwykli. Cechy ich charakterów są niemal wyidealizowane, jednak pozostałe po nich wspomnienia świadczą o tym, że pisarz jeśli fantazjował, to naprawdę niewiele. Są to Jan Bytnar, czyli Rudy, Maciej Dawidowski, czyli Alek, a także Tadeusz Zawadzki, czyli Zośka. Wszyscy trzej brali udział w akcjach na rzecz wyzwolenia Warszawy spod niemieckiej okupacji i w walce tej oddali życie tego samego, tysiąc dziewięćset czterdziestego trzeciego roku – Rudy i Alek tego samego dnia, zaś Zośka miesiąc później. Próbując opisać tych bohaterów nie sposób unikać tak wyświechtanych słów jak skromność, poświęcenie i oddanie, patriotyzm i odwaga. Jednak w przypadku tych właśnie bohaterów cechy te wydają się być najbardziej na miejscu. Są to bowiem postaci z krwi i kości, które cechy te przejawiały w swoim codziennym życiu, a nie jedynie na kartach powieści takich jak „Potop” czy „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza, pisanych typowo dla pokrzepienia serc narodu.

Bohaterkami jednej z najpopularniejszych powieści Henryka Sienkiewicza zatytułowanej „Krzyżacy” są dwie nastolatki: Danusia Jurandówna oraz Jagienka ze Zgorzelic. Pierwsza z nich to córka Juranda ze Spychowa. Na początku utworu ma lat dwanaście, a jej uroda jest symboliczna. Jako dziewczyna niezwykle delikatna i wręcz anielsko piękna uosabia czystość oraz niewinność. Danusia to dziewczyna bardzo dobrze wychowana i doskonale znająca dworskie obyczaje. Była wielką miłością Zbyszko z Bogdańca, którego ostatecznie została żoną. Życie Danusi kończy się tragicznie. Zostaje porwana przez Krzyżaków, i mimo odbicia jej przez ukochanego, umiera w ramionach Zbyszka. Druga opisywana bohaterka, Jagienka, jest przeciwieństwem Danusi. Ta piętnastoletnia dziewczyna jest bardzo krzepka, silna i zahartowana przez los. Także fizycznie wygląda jak przeciwieństwo Jurandówny – ma długie, ciemne włosy i mocną, ale bardzo kobiecą budowę ciała. Nie wstydzi się wykonywania typowo męskich prac i zajęć, co było zadziwiające mając na uwagę jej płeć oraz czasy w jakich żyła. Jagienka jest wygadana i potrafi bronić swojego zdania. Podobnie jak Danusia kocha Zbyszko z Bogdańca w utworze Krzyżacy, a po ich ślubie załamuje się, co nie przeszkadza jej szczerze życzyć Zbyszkowi szczęścia. Mimo tego, że o jej względy zabiega kilku adoratorów pozostaje wierna swojej największej miłości w powieści Krzyżacy. Śmierć Danusi sprawia, że Zbyszko z biegiem czasu zakochuje się w Jagience. Zostaje ona jego drugą żoną, a jako szczęśliwe małżeństwo doczekują się czwórki dzieci.

Lektury szkolne pełne są wyrazistych i ciekawych postaci. Wśród nich znaleźć można wiele osób młodych, a nawet dzieci. Przedstawiciele młodzieży oraz kilkulatków są głównymi bohaterami takich klasycznych dzieł literackich jak chociażby „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, „Tajemniczy ogród” Frances Hodgson Burnett, „Ania z Zielonego Wzgórza” Lucy Maud Montgomery, „Blaszany Bębenek” Güntera Grassa czy „Alicja w krainie czarów” Lewisa Carolla. Oczywiście to nie koniec listy ważnych książek z młodymi bohaterami, jednak na wymienienie wszystkich ważnych pozycji zwyczajnie nie starczyłoby miejsca. Obecność dziecięcych i dorastających postaci w lekturach szkolnych nie powinna dziwić – w końcu do ich czytania zobowiązane są osoby młode, którym łatwiej będzie identyfikować się i rozumieć problemy bohaterów będących w podobnych co oni wieku. Umieszczenie postaci dziecka w dziele literackim daje bowiem szansę na spojrzenie na daną sytuację z zupełnie innej strony niż widzi ją dorosły. Zapewne akcja „Alicji w krainie czarów” potoczyłaby się zupełnie inaczej, gdyby jej bohaterką była nie mała dziewczynka, ale dorosła kobieta, podobnie zresztą jak w przypadku zamiany młodocianych bohaterów na postaci dojrzałe w innych utworach. Warto również pamiętać o tym, że książki w których głównymi bohaterami są dzieci nie są przeznaczone tylko i wyłącznie dla odbiorców w wieku postaci. Znane są przecież liczne przypadki literatury z najwyższej półki o zdecydowanie poważnej i dojrzałej tematyce, których bohaterami są osoby małoletnie (wystarczy wspomnieć na przykład „Blaszany bębenek”).